فوتبال، فناوري، رسانه - نگاهي به نقش IT در جام جهاني
 |
فوتبالي كه تاكنون نديدهايد!
41 هزار ساعت پوشش تلويزيوني وقايع جام جهاني 2002 كره و ژاپن در 213 كشور دنيا از آمارهاي جالب توجه اين رويداد محسوب ميشود. اين ارقام در مقايسه با جام جهاني سال 1998، رشد 38 درصدي توليد برنامههاي تلويزيوني ويژه اين مسابقات را نشان ميدهد و پيشبيني ميشود روند افزايش پوشش تلويزيوني در جام جهاني آلمان نيز ادامه يابد. اما جام جهاني 2006 نقطه عطفي در زمينه پخش تلويزيوني اين مسابقات خواهد بود. براي نخستين بار در تاريخ جام جهاني، شبكههاي تلويزيوني مختلفي مسابقات 2006 آلمان را با كيفيت HD و نسبت تصوير سينمايي 9:16 پخش خواهند كرد.
اين يك جهش فني بزرگ است و برخي معتقدند اين امر بزرگترين پيشرفت اين حوزه پس از ظهور تلويزيونهاي رنگي و كنار رفتن تلويزيونهاي سياه و سفيد است. به اين ترتيب وضوح تصاوير پخش شده نسبت به قبل، پيشرفت چشمگيري خواهد داشت و بسياري از صحنههايي كه به واسطه فيلمبرداري با نسبت تصوير 3:4 از ديد بيننده پنهان ميمانند، با فيلمبرداري با نسبت تصويري عريض قابل مشاهده خواهند بود.
در حال حاضر دريافت تصاوير تلويزيوني با كيفيت HD در دوازده كشور دنيا امكانپذير شده است و علاقه مردم جهان به تماشاي تصاوير با اين كيفيت در حال افزايش است. پخش تلويزيوني HD مسابقات جام جهاني از سوي شبكههاي مختلف باعث تمايل بيش از پيش كاربران به HDTV و سرعت گرفتن سازگاري با اين استاندارد جديد شده است. تا جايي كه گفته ميشود در بخشهايي از اروپا كمبود تجهيزات دريافت تصاوير HD در يك مقطع زماني پيش از جام جهاني توليدكنندگان اين محصولات را به فعاليت بيشتر و افزايش توليد واداشته است.
بنابر تحقيقات به عمل آمده، در حال حاضر نزديك به دو ميليون خانوار اروپايي داراي تجهيزات سازگار با HDTV هستند و اين رقم تا پايان سال 2010 به يازده ميليون خانوار افزايش خواهد يافت. در ايالات متحده و ژاپن نيز تا پايان سال 2005 به ترتيب هفده و چهارده درصد خانوادهها تجهيزات HDTV را در اختيار دارند.
طبق همين آمارها تا پايان سال 2010ميلادي، 174 ميليون خانوار در سرتاسر دنيا (22درصد مجموع آنها) از سيستمهاي HDTV استفاده خواهند كرد.
شبكه تلويزيوني BBC نيز تصميم گرفته است در قالب يك طرح آزمايشي شش ماهه به پخش تعدادي از برنامههاي خود با كيفيت HD بپردازد. پخش مستقيم مسابقات جام جهاني با كيفيت HD هم بخشي از اين طرح آزمايشي خواهد بود. به اين ترتيب مسابقه افتتاحيه بين تيمهاي آلمان و كاستاريكا اولين مسابقه جام جهاني خواهد بود كه به صورت مستقيم و با كيفيت HD پخش ميشود.
با اين همه در پخش تلويزيوني اين رقابتها شاهد تحول ديگري نيز هستيم. پيشرفت فناوريهاي موبايل و شبكههاي سلولي باعث به وجود آمدن موج جديدي در پخش تلويزيوني شده است. به تازگي برخي ارائهكنندگان خدمات تلفن همراه با همكاري تعدادي از سازندگان گوشيهاي موبايل، ارائه خدمات پخش برنامههاي تلويزيوني روي موبايل را آغاز كردهاند. البته اين اقدام به واسطه برخي محدوديتها (مانند تفاوت استانداردهاي پخش موبايل و ...) فعلاً در مناطق و كشورهاي معدودي به مرحله عمل رسيده است، اما كارشناسان اين امر از رشد انفجاري بازار سرگرميهاي همراه در آينده نزديك خبر ميدهند. در ضمن پخش مسابقات جام جهاني روي موبايل امكانپذير است.
T-Mobile به عنوان يكي از حاميان رسمي جام جهاني 2006 آلمان حق پخش مسابقات فوتبال را خريداري كرده است. اين فراهمكننده بزرگ خدمات موبايل، پخش جرياني (streaming) بيست مسابقه جام جهاني را به عنوان بخشي از خدمات پولي (به صورت ماهانه) به مشتريان خود ارائه خواهد داد.
با اين همه استفاده از خدمات اين شركتها تنها راه تماشاي بازيهاي فوتبال از طريق موبايل نيست. شركتي به نام Rok Entertainment قصد دارد در ايام مسابقات جام جهاني دستگاهي را عرضه كند كه به وسيله آن ميتوان نه فقط مسابقات فوتبال، بلكه هر چيزي را كه از تلويزيون شما قابل ديدن است، از طريق موبايل تماشا كرد. براي استفاده از اين دستگاه نيازي نيست آن را با خود حمل كنيد. اين محصول ابتكاري به تلويزيون شما متصل ميشود و سپس با استفاده از يك ارتباط اينترنتي باندپهن آنها را به گوشي شما خواهد فرستاد. به گفته شركت Rok، اين خدمات روي اغلب گوشيهاي هوشمند جديد قابل استفاده خواهد بود.
ميزبان اينترنتي جام جهاني
پايگاه اينترنتي Yahoo امسال هم ميزبان جام جهاني است. ياهو پيش از اين و در جام جهاني 2002 نيز همين نقش را برعهده داشت. به اين ترتيب پايگاه رسمي اين مسابقات به نشاني fifaworlcup.yahoo.com با همكاري ياهو و فيفا وظيفه اطلاعرساني اينترنتي اين رويداد را برعهده خواهد داشت. با اين حال هنوز مشخص نيست كه با وجود داغتر شدن رقابت ميان غولهاي رسانهاي اينترنتي، آيا اين پايگاه در سال 2010 نيز پايگاه خبري رسمي فدراسيون جهاني فوتبال خواهد بود يا خير.
اما موضوع پوشش اينترنتي رويدادهايي چون جام جهاني از منظر ديگري نيز قابل بررسي است. گسترش روزافزون IT در جوامع مختلف، نفوذ اينترنت به زندگي روزمره و به طور كلي رشد انفجاري وب طي سالهاي اخير اطلاعرساني را متحول كرده است. اين رشد بياندازه، به رونق پايگاههاي اينترنتي غولهايي چون ياهو كمك فراواني كرده است. در طول يك ماه برگزاري مسابقات جام جهاني ميليونها نفر از اين سايت و امكانات و خدمات گسترده آن استفاده ميكنند. اما اين فقط يك طرف قضيه است.
در واقع همين گسترش وب در ميان كاربران باعث به وجود آمدن نوعي روزنامهنگاري شهروندي شده است كه در آن هر كاربري به عنوان يك رسانه فعال پوشش خبري و تحليلي غيررسمي چنين رويدادي را برعهده خواهد گرفت. اثبات اين قضيه با توجه به حضور تيم ملي فوتبال كشورمان در اينجام كار چندان دشواري نيست. كافي است در اين ايام به وبلاگها و سايتهاي شخصي پرشمار فارسي زبان سري بزنيد تا در جريان جزئيترين يا مهمترين خبرهاي مربوط به بازيكنان فوتبال تيمهاي مختلف و ... قرار بگيريد. (روشن است كه زردخبرها و موضوعات نامتعارف، منظور اين بحث نيستند).
زيرساختهاي شبكه
Avaya، شركت بزرگ فراهمكننده زيرساختهاي شبكه اطلاعرساني جام جهاني 2002 كره و ژاپن، در جام جهاني 2006 آلمان نيز عهدهدار همين مسئوليت است. آوايا با توجه به عظمت مسابقات جام جهاني تقريباً از يك سال پيش از شروع اين رويداد فعاليت خود را در زمينه طراحي و پيادهسازي زيرساختهاي مورد نياز يك شبكه اطلاعرساني و ارتباطي ميان ورزشگاههاي محل برگزاري مسابقات آغاز كرده است. هدف اين شبكه ارتباطي، فراهم ساختن امكانات اطلاعرساني گسترده و پوشش خبري اين رويداد توسط روزنامهنگاران، خبرنگاران راديو و تلويزيون، پايگاههاي اينترنتي و ... است. راهحلهاي جامع آوايا شامل سرويسهاي IP، مدياسرورها، Gatewayها، سوييچهاي ديتا و نقاط دسترسي بيسيم، سيستمهاي مديريتي و پشتيباني گسترده اين شركت از تجهيزات فني نرمافزاري و سختافزاري است.
در اين ميان دوچ تلكوم به عنوان يكي از اسپانسرهاي فيفا با فراهم كردن خدمات شبكه ATM WAN براي متصل كردن دفاتر مركزي كميتههاي برگزاري فيفا در شهرهاي مختلف و هر دوازده ورزشگاه محل برگزاري مسابقات با آوايا مشاركت ميكند.
به منظور پشتيباني بهتر از اين شبكه و كاهش نگرانيهاي امنيتي، آوايا راهحل جامعي را در زمينه امنيت تدارك ديده است. اين راهحل شامل يك سيستم كشف نفوذ و سرويس نظارت راهدور است كه از طريق مركز نظارت آوايا در تگزاس كنترل ميشود و به متخصصان آوايا اجازه ميدهد با دسترسي و نظارت سيستمهاي كليدي راه دور، مشكلات احتمالي را رفع كنند.
فيليپس و هيجان ورزشگاهها
فيليپس يكي از اسپانسرهاي بزرگ جام جهاني است. اين شركت كه از سال 1996 تاكنون با فيفا همكاري ميكند، با ارائه سيستمهاي نورپردازي استاديومها، صفحات نمايش بزرگ و ... به برگزاري هرچه پرشورتر اين رقابتها كمك ميكند. اين شركت فعال در زمينه تجهيزات صوتي-تصويري پزشكي و ... امسال نيز با ارائه جديدترين فناوريهاي خود در جام جهاني حضور خواهد داشت.
بخشي از سايت اينترنتي فيليپس به معرفي اين فناوريها اختصاص يافته است. فيليپس مسئوليت تأمين سيستم نورپردازي و روشنايي هشت ورزشگاه از دوازده ورزشگاهي كه مسابقات جام جهاني در آنها برگزار ميشود را برعهده دارد. اين شركت همچنين، تلويزيونها، پخشكنندههاي DVD و تجهيزات صوتي و تصويري ديگري را در تعدادي از اين ورزشگاهها نصب كرده است. اما يكي از مهيجترين اقدامات فيليپس، نصب نمايشگرهاي بسيار بزرگ مكعبي، درست در بالاي مركز زمين ورزشگاههاست.
اين نمايشگرها در واقع شامل چهار صفحه نمايش غول پيكر LED هستند كه در يك آرايش مكعبي شكل از مركز سقف ورزشگاه آويخته شدهاند، از هر چهار جهت قابل مشاهده هستند و مهمترين و حساسترين لحظات بازي را براي تماشاگران پخش خواهند كرد. به اين ترتيب هيچ صحنه و لحظه مهمي كه توسط دوربينهاي تلويزيوني شكار شده باشد، از ديد تماشاگران حاضر در ورزشگاه پنهان نخواهد ماند. Avena Aufschalk در گلزن كرشن، اولين ورزشگاه آلمان است كه به اين نمايشگرهاي مكعبي مجهز شده است. فيليپس در برخي از ورزشگاهها نيز صفحات نمايش بزرگي را در دو سوي ورزشگاه و براي هواداران دو تيم نصب كرده است.
فيليپس براي تسهيل كار مفسران، گزارشگران، روزنامهنگاران و پخشكنندگان راديو تلويزيوني، مراكز رسانه هر ورزشگاه را به حدود سه هزار تلويزيون و وسايل صوتي مجهز كرده است.
تماشاي مسابقات به صورت گروهي تنها به حضور در ورزشگاهها ختم نميشود. فيليپس در مناطق مركزي هر دوازده شهر ميزبان جام جهاني نيز صفحات نمايش بزرگي كه مساحت برخي از آنها به شصت مترمربع نيز ميرسد (به صورت9:16) نصب كرده است. به اين ترتيب كساني كه دوست دارند با هياهوي بيشتري مسابقات را تماشا كنند و موفق به تهيه بليتهاي مسابقات نشدهاند، از اين صفحات لذت خواهند برد. راستي صحبت از بليت شد. امان از اين بليتهاي هوشمند!
بليتهاي مجهز به برچسبهاي RFID
حتي پيش از شروع مسابقات جام جهاني، اين رقابتها در زمينههاي مختلفي ركورددار شدهاند؛ در هيچ دورهاي از اين مسابقات ارائه اين مقدار اطلاعات در مورد مشخصات تماشاگراني كه بازيها را از نزديك تماشا ميكنند، <ضروري> نبوده است.
فروش بليت مسابقات به صورت آنلاين و در چهار مرحله صورت گرفته است و تاكنون حدود 7/3 ميليون عدد از آنها به فروش رفته است. براي خريد بليت بايد نام، آدرس، تاريخ تولد، مليت، تيمي كه از آن طرفداري ميكنيد، شماره كارت شناسايي يا گذرنامه و اطلاعات كارت اعتباري يا بانكي خود را وارد كنيد.
با فرض طي كردن اين مراحل بدون مشكل، شما بليتي كاملاً شخصي دريافت ميكنيد كه به يك تراشه RFID (كنترل هويت با استفاده از امواج راديويي) مجهز شده است. كنترل هويت تماشاگران در هنگام ورود به ورزشگاهها و از طريق ارتباط با پايگاه دادهاي كه در اتحاديه فوتبال آلمان مستقر شده است صورت ميگيرد. به گفته برگزاركنندگان جام جهاني، اين اقدام به جلوگيري از ايجاد بازار سياه و كنترل هوليگانها و آشوبگران در ورزشگاهها كمك خواهد كرد.
پيشنهاد اجراي اين طرح بهخاطر اهميت موضوع امنيت در چنين رويدادي از سوي فيفا مطرح شد و به سرعت مورد استقبال و حمايت دولت آلمان قرار گرفت. اين نخستين جام جهاني فوتبال است كه در آن از بليتهاي مجهز به برچسبهاي RFID استفاده شده است و احتمالاً آخرين آنها نيز نخواهد بود، اما آنچه باعث بروز انتقاداتي در مورد اين تصميم شده است، كميت و كيفيت اطلاعات درخواست شده و نگراني در مورد احتمال استفاده از اين تراشهها براي اهداف ديگر است.
در مورد موضوع اول برخي كارشناسان درخواست اين مقدار اطلاعات و با اين جزئيات را غيرضروري ميدانند و حتي برخي صاحبنظران مسائل حقوقي نيز اين اقدام را با برخي قوانين شهروندي مغاير ميدانند. بهعلاوه، در محافل غيررسمي گفته ميشود كه مقامات امنيتي جام جهاني با استفاده از دستگاههاي اسكن RFID قابل حملي كه در اختيار خواهند داشت، به نظارت و كنترل تماشاگران در داخل ورزشگاهها نيز خواهند پرداخت. علاوه بر ورودي ورزشگاهها، در داخل بعضي از آنها، مانند ورزشگاه آليانز آرنا، نيز سيستمهاي كنترل RFID تعبيه شده است.
با اين حال فيفا با رد اين موارد عنوان ميكند كه اين نظارت فقط در هنگام ورود تماشاگران انجام خواهد گرفت. اين فدراسيون در پاسخ به اين انتقادات موضوع امنيت ورزشگاهها را در كنار ديگر موارد به عنوان دليل اين اقدام نام ميبرد.
در عين حال به گفته يكي از مسئولان فيفا، كنترل هويت با استفاده از RFID به صورت تصادفي و در موارد مشكوك به كار گرفته شود. با اين همه گرچه ممكن است هواداران فوتبال به اينكه با چنين شيوهاي تحت نظر قرار ميگيرند چندان توجهي نكنند، مشكلات اجرايي آن ميتواند موجب نارضايتي آنها شود. به عنوان مثال اين امكان وجود نخواهد داشت كه در ابتدا بليتها را بخريد و بعداً در مورد اينكه آنها را به چه كساني بدهيد، تصميم بگيريد. گفته ميشود هزينه توليد هر تراشه يكدهم يورو و سازنده آنها نيز شركت فيليپس است.
به هر حال تراشههاي RFID به واسطه تنوع كاربرد هماكنون در ورزشگاههاي ديگري مورد استفاده قرار گرفتهاند. به عنوان مثال از سال 2004 به اين سو، هزاران اسكيبازي كه در مسابقات اسكي Vasaloppet سوئد در ماه مارس هر سال شركت ميكنند، به تراشههاي RFID مجهز ميشوند تا در طول مسير نودكيلومتري مسابقه زمانهاي به دست آمده آنها در نقاطي معين مخابره شود. حتي اين دادهها به صورت بلادرنگ روي اينترنت قرار ميگيرند تا طرفداران هر ورزشكار بتوانند پيشرفت او را پيگيري كنند. به علاوه، داوران نيز ميتوانند از عدم خارج شدن اسكيبازان از مسيرها و نقاط مشخص شده اطمينان حاصل كنند.
هر گردي، Teamgeist نيست!
<داوران هم انسانند و ممكن است گاهي اشتباه كنند>. اين جمله را بارها شنيدهايم، اما با گذشت زمان و پس از فرا رسيدن زمان برگزاري رويدادهاي بزرگي چون جام جهاني فوتبال، بار ديگر يك پرسش مهم ذهن را پر ميكند: آيا فناوري ميتواند چارهساز اين مشكلات باشد؟
موضوع استفاده از فناوري براي بهبود كيفيت قضاوت رويدادهاي ورزشي از مدتها قبل مطرح بوده است، اما عملي ساختن آن همچنان در هالهاي از ابهام قرار دارد. به عنوان مثال بهرغم پيشرفت قابلتوجه دوربينهاي فيلمبرداري و تجهيزات تصويري همچنان شاهد عدم به كارگيري پخش فوري تصاوير آهسته صحنههاي مشكوك در حين بازي هستيم. به عقيده فيفا اشتباهات داوري نيز جزئي از جريان يك مسابقه محسوب ميشود. با اين حال اهميت اين موضوع در رويدادهاي ورزشي بزرگ و همچنين وجود انكارناپذير زدوبندهاي پشت پرده فوتبال (كه ريشه در اقتصادي و سياسي بودنِ اين ورزش دارد)، ممكن است باعث تجديدنظر فيفا گردد. (رسوايي جنجالي و پرسرصداي دست داشتن رئيس باشگاه يوونتوس در تعيين داوران مسابقات كالچو و خدشهدار شدن اعتبار فوتبال اين كشور يكي از داغترين رويدادهاي قابل استناد در اين زمينه است).
در اكتبر سال گذشته ميلادي فيفا آزمايش توپ جديدي را آغاز كرد كه در مركز آن يك ريزتراشه تعبيه شده است. اين توپ هوشمند كه توسط شركت آديداس و با همكاري دو شركت ديگر طراحي شده است، در يك دوره مسابقات زير هفده سال در كشور پرو مورد استفاده قرار گرفت. ريزتراشه موجود در اين توپ سيگنالهايي را به آنتنهاي نصب شده در اطراف زمين فوتبال ميفرستد. سپس كامپيوتر با بررسي اين سيگنالها موقعيت دقيق توپ را مشخص ميكند و به داور اعلام مينمايد. به اين ترتيب مشخص ميشود كه به عنوان مثال آيا توپ از خط دروازه عبور كرده است يا خير.
پيش از اين اعلام شده بود كه از اين توپ در جام جهاني 2006 آلمان استفاده خواهد شد، اما فيفا بعدها تصميم گرفت به منظور بررسي بيشتر عملكرد اين توپ از به كارگيري آن در جام جهاني آلمان صرفنظر كند. با اين حال عدم استفاده از توپ هوشمند به معناي عدم پيشرفت توپهاي مورد استفاده در اين جام نيست. در طراحي و ساخت توپ جديدي كه در ماه دسامبر سال گذشته و در فاصله كوتاه باقيمانده به جام جهاني توسط فيفا و آديداس (سازنده اين توپ) معرفي شد، از جديدترين فناوريها استفاده شده است.
|
زيبا بازي كنيد | |
جنگ رسانهاي آديداس و نايك |
در توپ جديد، كه Teamgeist نام دارد، قطعات پنج و شش ضلعي رويه، جاي خود را به شكلي جديد دادهاند كه به منظور كاهش تعداد گوشههاي توپ و هرچه گردتر شدن آن طراحي شدهاند. به اين ترتيب تعداد قطعات تشكيلدهنده رويه توپ با توجه به شكل جديد از 32 به چهارده قطعه كاهش يافته است. اين چهارده قطعه با استفاده از يك فرايند حرارتي خاص به يكديگر چسبيدهاند. طبق آزمايشهاي صورت گرفته، اين توپ گردتر و يكپارچهتر از توپهاي قبلي است و دقت ضربات را افزايش ميدهد.
اما يكي از مهمترين تفاوتهاي توپ جديد در روزهاي باراني و زمينهاي خيس نمود پيدا ميكند. به طور معمول توپها با جذب رطوبت سنگينتر ميشوند و رفتار متفاوتي پيدا ميكنند، اما توپ جديد به واسطه استفاده از يك فناوري انحصاري ويژه تقريباً ضد رطوبت است و در زمان بارندگي نيز عكسالعملهاي مشابه روزهاي آفتابي خواهد داشت. طبق استاندارد فيفا مقدار جذب آب يك توپ نبايد وزن آن را بيش از ده درصد وزن اوليه افزايش دهد. در حالي كه اين ميزان در مورد توپ جديد يكدهم درصد است. نكته آخر اينكه، طبق پيشبينيها تعداد تماشاگران مجموع 64 مسابقه جام جهاني 2006 آلمان در مجموع از مرز سي ميليارد نفر خواهد گذشت.